Menu

„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa – Wspólnie dla dziedzictwa”.

 

Fundacja Dolina Domów Przysłupowych zaprasza właścicieli, mieszkańców i sympatyków regionu do udziału w projekcie „Dostrzec, zrozumieć, ocalić”. To praktyczny program rozpoznania i ochrony unikalnej architektury przysłupowej w Szklarskiej Porębie i Świeradowie-Zdroju – kurortach wpisanych do rejestru zabytków jako zabytkowe układy urbanistyczne. Naszym celem jest zbudowanie solidnej bazy wiedzy i narzędzi, które realnie pomagają remontować z poszanowaniem tradycji, a zarazem ułatwiają sięganie po środki na prace konserwatorskie.

Dlaczego teraz

Przez dekady – od PRL, przez transformację, po boom deweloperski – wiele domów przysłupowych zniknęło albo zostało przebudowanych w sposób zacierający ich charakter (izba zrębowa, ściana ryglowa, „przysłupy”). Wciąż brakuje wiedzy i praktycznych wskazówek, a część obiektów pozostaje niezidentyfikowana – ukryta za tynkami, w bocznych dzielnicach, poza rejestrami. Bez rzetelnej dokumentacji trudno planować ochronę i pozyskiwać finansowanie.

Co zrobimy w projekcie

1) Inwentaryzacja domów przysłupowych
Zespół i wolontariusze będą identyfikować i opisywać obiekty w Szklarskiej Porębie i Świeradowie (Czerniawa). Dla każdego domu wykonamy zdjęcia (zewnętrzne i – za zgodą – wewnętrzne), zbierzemy podstawowe informacje (czas powstania, historia, stan, cechy), poszukamy materiałów archiwalnych. 6 wolontariuszy pod okiem koordynatorów, w trakcie 20 dni pracy, udokumentuje ok. 200 obiektów. Każdy dzień zamkniemy wspólnym podsumowaniem i weryfikacją materiału.

2) Cyfrowa baza domów przysłupowych
Opracujemy bazę danych (opisy, fotografie, lokalizacje, informacje techniczne) i opublikujemy ją online w przejrzystej formie – jako osobną zakładkę platformy internetowej „Mapa domów przysłupowych”.

3) Interaktywna mapa
Udostępnimy mapę cyfrową domów przysłupowych – z wizualizacją rozmieszczenia, opisami i zdjęciami. Ważne: mapa pozwoli dodawać nowe lokalizacje przez użytkowników. To dynamiczne narzędzie, które może się rozszerzać na kolejne miejscowości.

4) Film dokumentalny „Dostrzec, zrozumieć, ocalić””
Pokaże proces projektu: teren, rozmowy z mieszkańcami i ekspertami, wagę architektury przysłupowej dla tożsamości regionu. Film zostanie zaprezentowany na premierze, a potem udostępniony on-line do celów edukacyjnych.

5) Upowszechnienie rezultatów
Promocja katalogu, mapy i filmu w mediach Fundacji, współpraca z lokalnymi instytucjami i mediami, zachęcanie mieszkańców i turystów do zgłaszania obiektów oraz dzielenia się archiwaliami.

Co z tego mają właściciele domów?

• Widoczność: obecność w katalogu i na mapie to pierwszy krok do uznania wartości domu przez instytucje finansujące remonty.

• Merytoryka: otrzymują Państwo wsparcie w interpretacji cech zabytkowych i wskazówki, jak nie stracić charakteru podczas prac.

• Dokumentacja: rzetelne zdjęcia i opis stanu to podstawa do wniosków i konsultacji konserwatorskich.

• Wspólnota: dołączenie do sieci osób dbających o krajobraz kulturowy wzmacnia pozycję mieszkańców w rozmowach z samorządem i inwestorami.

Zapraszamy na premierę filmu i rozmowę z ekspertami

25.10.2025 (sobota), godz. 16:30 – 4 Peron, Szklarska Poręba.
W programie:

• Elżbieta Lech Gotthardt (Stowarzyszenie Dom Kołodzieja) – skąd i jak pozyskiwać środki na renowację;

• Konserwator zabytków – wartość kulturowa i krajobrazowa domów przysłupowych;

• Darek Borkowski (Ruinersi) – praktyczne metody remontów: estetyka, paroprzepuszczalność, rozsądne koszty;

• Małgorzata Maszkiewicz (Fundacja) – o unikatowości formy przysłupowej i jej znaczeniu dla turystyki.

Kto za tym stoi 

Projekt koordynuje Małgorzata Maszkiewicz – założycielka i prezeska Fundacji, autorka wielu działań edukacyjnych i społecznych na rzecz dziedzictwa. Prace terenowe z wolontariuszami poprowadzi zarówno Pani Małgorzata jak i Pan Bartosz Kijewski (Stowarzyszenie Flins, Świeradów-Zdrój) – doświadczony organizator projektów w Sudetach. Fundacja współpracuje z konserwatorami, architektami i rzemieślnikami, łącząc wysoką jakość merytoryczną z praktycznym podejściem.

Dołącz – pomóż nam „dostrzec, zrozumieć i ocalić”

Jeśli są Państwo właścicielami domu przysłupowego (lub podejrzewają, że „pod tynkiem coś jest”), prosimy o kontakt Tel. 517557555 lub dolinadomowprzyslupowych@gmail.com  Mile widziane archiwalne fotografie, historie budynku i wskazówki „gdzie szukać dalej”. Zapewniamy szacunek dla prywatności, RODO, kopie materiałów i terminowość.

Wspólnie rozpoznamy zasób, pokażemy jego wartość i damy mu realną szansę na dobrą opiekę oraz finansowanie remontów. Bo dziedzictwo przysłupowe to nie „problem do ukrycia”, lecz atut, który – mądrze użyty – buduje markę miejsca, jakość przestrzeni i dumę mieszkańców.